![](javascript:windowPhoto( "files/Zegar_sloneczny_1.jpg", " zegar słoneczny" );)
ZEGARY SŁONECZNE
Już w mitach mowa jest o słońcu - jako wedrowcu, przemierzającym nieboskłon.
Regularność wędróki uchwycono i zastosowano do pomiaru czasu. Zegar słoneczny (gnomon) to najstarszy zegar, znany od starożytności.
Pierwszym zegarem słonecznym był zapewne pręt wbity w ziemię. Z czasem powstały znacznie dokładniejsze zegary uwzględniające zróżnicowanie pozornego ruchu Słońca zależnie od pory roku. Zegara słonecznego używano w cywilizacjach starożytnego Wschodu zapewne już około 3000 roku p.n.e.
Najdawniejszy zachowany zegar słoneczny pochodzi z Egiptu z XV wieku p.n.e. W tym czasie rolę publicznych zegarów słonecznych zapewne spełniały również w Egipcie obeliski. W III wieku p.n.e. kapłan babiloński Berossos skonstruował ulepszony zegar słoneczny w postaci półkolistej czaszy, z której obrzeża wystawał poziomy gnomon. W udoskonalonej postaci tego zegara słonecznego (będącej być może dziełem Arystarcha z Samos) usunięto większą część owej czaszy, pozostawiając tylko ten jej fragment, po którym wędruje cień gnomonu.
Zegary słoneczne były szeroko rozpowszechnione do czasu pojawienia się zegarów mechanicznych. Później często stosowano zegary słoneczne jako elementy dekoracyjne budowli monumentalnych czy parków. Rolę tę spełniają po dziś dzień.
Nowoczesny zegar słoneczny z ukośnym gnomonem wycelowanym w kierunku Gwiazdy Polarnej, jest wynalazkiem arabskim. Dokonał go Marokańczyk Al-Marrakusi w I połowie XIII wieku. Najstarszy zegar słoneczny w Polsce, pochodzący z XIV wieku znajduje się na kościele w Stróżyskach.
Wskazówka stacjonarnego zegara słonecznego jest wymierzona w Gwiazdę Polarną (a ściślej w północny biegun niebieski), dlatego pod różnymi szerokościami geograficznymi tworzy różny kąt w stosunku do poziomu. Dzięki temu zegar wskazuje dokładny czas niezależnie od pory roku, ale oczywiscie tylko od wschodu do zachodu.
Odległości kątowe pomiędzy godzinami na tarczy zegara nie są jednakowe, aczkolwiek godzina 12 skierowana jest na północ, a godziny 6 i 18 odpowiednio na zachód i wschód. Położenie godzin pośrednich wyznacza się odmierzając kąty przyjmując jako oś wskazówkę, a nie jak w tradycyjnym zegarze oś pionową (stąd drobne różnice).
Regularność wędróki uchwycono i zastosowano do pomiaru czasu. Zegar słoneczny (gnomon) to najstarszy zegar, znany od starożytności.
Pierwszym zegarem słonecznym był zapewne pręt wbity w ziemię. Z czasem powstały znacznie dokładniejsze zegary uwzględniające zróżnicowanie pozornego ruchu Słońca zależnie od pory roku. Zegara słonecznego używano w cywilizacjach starożytnego Wschodu zapewne już około 3000 roku p.n.e.
Najdawniejszy zachowany zegar słoneczny pochodzi z Egiptu z XV wieku p.n.e. W tym czasie rolę publicznych zegarów słonecznych zapewne spełniały również w Egipcie obeliski. W III wieku p.n.e. kapłan babiloński Berossos skonstruował ulepszony zegar słoneczny w postaci półkolistej czaszy, z której obrzeża wystawał poziomy gnomon. W udoskonalonej postaci tego zegara słonecznego (będącej być może dziełem Arystarcha z Samos) usunięto większą część owej czaszy, pozostawiając tylko ten jej fragment, po którym wędruje cień gnomonu.
Zegary słoneczne były szeroko rozpowszechnione do czasu pojawienia się zegarów mechanicznych. Później często stosowano zegary słoneczne jako elementy dekoracyjne budowli monumentalnych czy parków. Rolę tę spełniają po dziś dzień.
Nowoczesny zegar słoneczny z ukośnym gnomonem wycelowanym w kierunku Gwiazdy Polarnej, jest wynalazkiem arabskim. Dokonał go Marokańczyk Al-Marrakusi w I połowie XIII wieku. Najstarszy zegar słoneczny w Polsce, pochodzący z XIV wieku znajduje się na kościele w Stróżyskach.
Wskazówka stacjonarnego zegara słonecznego jest wymierzona w Gwiazdę Polarną (a ściślej w północny biegun niebieski), dlatego pod różnymi szerokościami geograficznymi tworzy różny kąt w stosunku do poziomu. Dzięki temu zegar wskazuje dokładny czas niezależnie od pory roku, ale oczywiscie tylko od wschodu do zachodu.
Odległości kątowe pomiędzy godzinami na tarczy zegara nie są jednakowe, aczkolwiek godzina 12 skierowana jest na północ, a godziny 6 i 18 odpowiednio na zachód i wschód. Położenie godzin pośrednich wyznacza się odmierzając kąty przyjmując jako oś wskazówkę, a nie jak w tradycyjnym zegarze oś pionową (stąd drobne różnice).
« Powrót